Giá thành thực tế ngành thép: phôi, cán, mạ nhiều công đoạn và đóng kỳ cuối tháng trên NetSuite

Biên soạn: Đội tư vấn Oracle NetSuite, S4 Consulting · Cập nhật: 29/10/2026

Giá thành thực tế ngành thép là giá thành được tính từ toàn bộ chi phí phát sinh thật của tháng - phôi, điện, nhân công, khấu hao lò và máy cán - đi qua từng công đoạn từ phôi đến cán rồi mạ hoặc xẻ băng, thay vì chỉ dựa trên định mức và đơn giá định trước. Với doanh nghiệp thép đang chạy lệnh sản xuất trên Oracle NetSuite, giá thành định mức có ngay khi lệnh hoàn thành là nền tảng tốt, nhưng sổ sách theo VAS 02 còn cần thêm một bước đóng kỳ cuối tháng: phân bổ tiền điện lớn theo tiêu thức hợp lý, tách cháy hao và vảy cán vượt định mức, đánh giá các cuộn đang mạ dở dang và chuyển giá đúng thứ tự giữa các công đoạn. Bài viết này đi qua từng điểm đó và cách S4 eSuite VN Actual Costing xử lý ngay trong NetSuite.

Giá thành thực tế ngành thép khác giá thành định mức trên NetSuite ở đâu?

Ở cấu hình phổ biến, NetSuite tính giá trị thành phẩm khi lệnh sản xuất hoàn thành bằng NVL đã xuất cộng chi phí nhân công, máy và chi phí chung theo đơn giá định trước trong Manufacturing Cost Template. Với doanh nghiệp dùng Standard Costing, giao dịch ghi theo giá chuẩn và phần khác biệt được ghi vào tài khoản chênh lệch. Cách làm này giúp tồn kho thép luôn có giá trị và giá vốn được ghi ngay khi xuất bán, rất phù hợp với nhịp giao hàng liên tục của ngành.

Khoảng cách xuất hiện vì ngành thép có những khoản chi phí biến động mạnh theo tháng mà đơn giá định trước khó theo kịp. Tiền điện của lò và máy cán phụ thuộc vào sản lượng, khung giờ và giá điện từng thời kỳ; giá phôi và thép cuộn đầu vào biến động theo thị trường; lò có thể dừng để bảo dưỡng làm sản lượng tháng giảm mạnh trong khi khấu hao vẫn trích đủ. Ngoài ra, sản phẩm đi qua nhiều công đoạn nối tiếp, mỗi công đoạn có hao hụt kỹ thuật riêng. Khi cuối tháng các khoản này được tập hợp trên sổ cái ở tài khoản 621, 622, 627, kế toán cần một cách đưa chúng vào đúng cuộn, đúng lệnh và đúng công đoạn. Nhiều nhà máy hiện làm phần này bằng Excel, như đã phân tích trong bài tính giá thành thép trên ERP.

Kế toán nhà máy thép thường gặp tình huống tiền điện tổng được chia cho các xưởng theo tỷ lệ cố định từ nhiều năm trước, trong khi cơ cấu sản phẩm và số giờ chạy lò, máy cán đã thay đổi. Một điểm hay bị bỏ sót khác là cuộn đang nằm trên dây chuyền mạ cuối tháng không được đánh giá dở dang, nên giá thành cuộn mạ dao động mạnh giữa các tháng dù quy trình không đổi.

Sản xuất nhiều cấp từ phôi, cán đến mạ được tính giá theo thứ tự nào?

Nguyên tắc là công đoạn trước phải có giá thành thực tế trước, rồi giá đó mới chuyển sang công đoạn sau. Phôi là bán thành phẩm của khâu luyện, cuộn cán nóng hoặc cán nguội là bán thành phẩm của khâu cán, và cuộn mạ kẽm, mạ màu hay băng xẻ là thành phẩm cuối. Nếu tính khâu mạ trước khi khâu cán đã nhận đủ tiền điện và khấu hao của tháng, giá thành cuộn mạ sẽ thiếu phần chi phí chuyển sang từ cuộn cán.

S4 eSuite VN Actual Costing hỗ trợ sản xuất nhiều cấp theo đúng trình tự đó: bán thành phẩm được phân bổ chi phí trước, giá trị chuyển sang thành phẩm dùng nó ở cấp sau. Ngành thép còn có đặc điểm cùng một loại cuộn cán vừa được bán thẳng cho khách, vừa được đưa sang dây chuyền mạ, vừa còn nằm trong kho cuối tháng. Vì vậy phần chi phí điều chỉnh của cuộn cán được chia theo 3 hướng: phần bán thành phẩm đã dùng ở công đoạn sau, phần đã bán ghi vào giá vốn 632 và phần còn tồn được tính lại giá trị trên tài khoản thành phẩm hoặc bán thành phẩm tương ứng. Cách chia này giúp giá vốn tháng và giá trị tồn kho cùng phản ánh chi phí thực tế, thay vì dồn toàn bộ chênh lệch vào kết quả kỳ.

Tiền điện lớn của nhà máy thép nên phân bổ theo tiêu thức nào?

Tiền điện thường là một trong những khoản chi phí chung lớn nhất của nhà máy thép, nên cách phân bổ ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành từng sản phẩm. Thông thường việc phân bổ đi qua hai tầng. Tầng thứ nhất là chia điện tổng của nhà máy cho các xưởng; trong S4 eSuite VN Actual Costing, chi phí dùng chung nhiều xưởng được chia theo tỷ lệ % khai báo sẵn và hệ thống kiểm tra tổng các tỷ lệ phải đủ. Tầng thứ hai là phân bổ phần điện của từng xưởng vào các lệnh sản xuất theo tiêu thức phù hợp với cách máy tiêu thụ điện:

Giờ máy theo routing: phù hợp với khâu cán, nơi điện năng gắn với thời gian máy chạy theo từng công đoạn của lệnh.
Sản lượng quy đổi theo hệ số: phù hợp khi nhiều quy cách khác độ dày, độ khó cán; quy cách mỏng có thể nhận hệ số cao hơn quy cách dày.
Giờ thực tế ghi trên phiếu hoàn thành: dùng khi nhà máy ghi nhận được giờ chạy máy thực tế của từng lệnh.
Nhập tay hoặc plug-in: dùng cho tiêu thức đặc thù như số kWh đo riêng theo dây chuyền.

Cần nói rõ một điểm dễ nhầm: chỉ số đồng hồ điện trong S4 eSuite VN Actual Costing không phải là tiêu thức phân bổ chuẩn. Doanh nghiệp có thể khai báo dây chuyền và nhập chỉ số đồng hồ theo kỳ để theo dõi trên báo cáo năng lượng. Nếu muốn phân bổ chi phí điện theo số đo đồng hồ của từng dây chuyền, kế toán dùng tiêu thức Nhập tay hoặc viết plug-in theo quy tắc riêng.

Ví dụ minh họa với số giả định: tiền điện tổng của nhà máy trong tháng là 2.400.000.000 đồng, chia cho xưởng luyện phôi 60%, xưởng cán 30% và xưởng mạ 10%. Xưởng cán nhận 720.000.000 đồng và phân bổ theo giờ máy định mức theo routing cho hai lệnh.

Đối tượng	Tỷ lệ hoặc giờ máy	Tiền điện nhận
Xưởng luyện phôi	60%	1.440.000.000
Xưởng cán	30%	720.000.000
Xưởng mạ	10%	240.000.000
Lệnh cán cuộn 2,0 mm (trong xưởng cán)	300 giờ	450.000.000
Lệnh cán cuộn 1,2 mm (trong xưởng cán)	180 giờ	270.000.000

Đơn giá điện của xưởng cán là 720.000.000 / 480 = 1.500.000 đồng mỗi giờ máy. Nếu lệnh 1,2 mm có dở dang cuối kỳ, phần sản lượng tương đương của lệnh đó cũng nhận chi phí tương ứng. Nếu một lệnh không có giờ máy ghi nhận, tiêu thức dự phòng sẽ được dùng; nếu tiêu thức dự phòng vẫn bằng 0, chi phí được ghi vào giá vốn 632 kèm cảnh báo để không bị bỏ sót.

Cháy hao, vảy cán và đầu mẩu vượt định mức hạch toán ra sao?

Hao hụt là đặc điểm tự nhiên của ngành thép: cháy hao khi nung, vảy cán bong ra khi cán nóng, đầu mẩu cắt bỏ ở đầu và cuối cuộn. Phần hao hụt kỹ thuật thông thường đã nằm trong định mức BOM và được tính vào giá thành. Theo VAS 02, phần NVL tiêu hao trên mức bình thường không được tính vào giá gốc hàng tồn kho, và hướng dẫn tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC đưa phần vượt mức bình thường vào giá vốn 632. S4 eSuite VN Actual Costing tính tiêu hao thực tế từ số kiểm kê cuối kỳ, so với định mức trên BOM, rồi áp ngưỡng hao hụt bình thường đặt riêng cho từng loại NVL.

Ví dụ minh họa: định mức BOM của xưởng cán là 1,04 tấn phôi cho mỗi tấn thép cán, đã bao gồm vảy cán và đầu mẩu thông thường. Trong tháng xưởng hoàn thành 900 tấn, nên lượng phôi theo định mức là 936 tấn. Kiểm kê cho thấy tiêu hao thực tế là 950 tấn. Ngưỡng hao hụt bình thường đặt 1% trên định mức, tức 9,36 tấn, nên mức tối đa được tính vào giá thành là 945,36 tấn. Phần vượt ngưỡng là 950 - 945,36 = 4,64 tấn; với giá phôi giả định 12.500.000 đồng mỗi tấn, giá trị 58.000.000 đồng được tách ra ghi vào 632 thay vì nằm trong giá thành cuộn cán. Nếu kiểm kê còn chênh lệch chưa rõ nguyên nhân, phần đó được đưa vào 1381 để xử lý sau.

Khi chưa kiểm kê đủ toàn bộ bãi phôi, có 4 phương án ước tính tiêu hao: theo định mức, theo lịch sử tiêu hao, theo kiểm kê luân phiên hoặc theo đo gián tiếp. Các phiếu xuất khác như phế liệu có thể được phân loại theo tài khoản để theo dõi riêng trên báo cáo phế liệu.

S4 eSuite VN Actual Costing

Giá thành thép thực tế theo từng công đoạn

Tính nhiều cấp phôi, cán, mạ; phân bổ tiền điện; tách hao hụt vượt ngưỡng vào 632; đánh giá dở dang và đối soát sổ cái ngay trong NetSuite.

Xem S4 eSuite VN Actual Costing →Tải brochure PDF

Cuộn đang mạ cuối tháng được đánh giá dở dang thế nào?

Dây chuyền mạ chạy liên tục nên cuối tháng gần như luôn có cuộn đang nằm trên dây chuyền hoặc lệnh mạ chưa hoàn thành. Nếu bỏ qua phần dở dang này, toàn bộ chi phí của tháng sẽ dồn vào số cuộn đã hoàn thành và làm giá thành đơn vị cao hơn thực tế. S4 eSuite VN Actual Costing đánh giá dở dang cuối kỳ theo phương pháp bình quân gia quyền dựa trên % hoàn thành, tính sản lượng tương đương để lệnh dở dang nhận phần chi phí tương ứng, và tự chuyển chi phí dở dang sang kỳ sau để đi vào thành phẩm khi lệnh hoàn thành.

Một lưu ý thực tế là % hoàn thành nên được xác định theo quy tắc thống nhất giữa phòng sản xuất và kế toán, ví dụ theo công đoạn đã qua trên routing, thay vì ước lượng cảm tính từng tháng. Với hàng thép quản lý theo lot cho từng cuộn, kho dùng bin và xưởng có nhiều kho như bãi phôi, kho cuộn cán, kho thành phẩm, gói hỗ trợ ghi nhận điều chỉnh đúng lot và đúng kho. Chi phí nhân công trực tiếp tính theo lương sản phẩm từng công đoạn cũng là một nhóm chi phí cần tập hợp đúng xưởng trước khi phân bổ, như trình bày trong bài lương sản phẩm theo công đoạn và giá thành thép.

Tháng lò dừng bảo dưỡng thì khấu hao đi đâu?

Khi lò hoặc máy cán dừng để bảo dưỡng định kỳ, sản lượng tháng giảm nhưng khấu hao và lương bộ phận quản lý xưởng vẫn phát sinh đủ. Theo VAS 02, chi phí sản xuất chung cố định chỉ được phân bổ theo công suất bình thường; trong S4 eSuite VN Actual Costing, nhóm chi phí cố định được nhân với tỷ lệ hấp thụ bằng sản lượng thực tế chia công suất bình thường khai báo cho từng xưởng, phần chưa hấp thụ ghi vào 632. Nhờ vậy, giá thành cuộn cán tháng bảo dưỡng không bị đội lên chỉ vì máy đứng, và ban giám đốc thấy rõ chi phí của thời gian dừng trên báo cáo hiệu suất công suất. Phân tích sâu hơn về điểm này có trong bài chi phí sản xuất chung cố định theo công suất bình thường.

Đóng kỳ giá thành thép trên NetSuite gồm những bước nào?

S4 eSuite VN Actual Costing chỉ áp dụng cho doanh nghiệp chạy lệnh sản xuất trên NetSuite, vì gói dùng chính các giao dịch sản xuất, BOM, routing và sổ cái của NetSuite làm đầu vào. Gói giữ nguyên phương pháp tính giá đang dùng và chỉ thêm một bước đóng kỳ cuối tháng có duyệt. Một kỳ đóng giá thành tại nhà máy thép thường đi qua các bước sau:

Kiểm tra trước khi tính: giao dịch chờ duyệt, tồn kho âm, lệnh sản xuất đóng sớm, lệnh thiếu BOM.
Rà soát các nhóm chi phí lấy từ sổ cái, điều chỉnh nếu cần, xác nhận tỷ lệ chia điện giữa các xưởng.
Nhập số kiểm kê phôi, cuộn và vật tư mạ, hoặc chọn phương án ước tính cho phần chưa kiểm kê.
Chạy thử để xem kết quả mô phỏng trước khi ghi sổ, theo thứ tự phôi, cán, rồi mạ hoặc xẻ băng.
Chuyển người duyệt; sau khi duyệt, hệ thống tự tạo điều chỉnh tồn kho, xuất NVL cho lệnh, bút toán nhật ký và đóng lệnh.
Đối soát số dư 154, 621, 622, 627 sau ghi sổ, rồi khóa kỳ; nếu phát hiện sai, hủy toàn bộ bút toán của kỳ để tính lại.

Sau khi khóa, ban giám đốc xem thẻ giá thành theo khoản mục, so sánh định mức với thực tế, báo cáo năng lượng, phế liệu và bảng giải thích chênh lệch giá thành giữa hai kỳ. Hạch toán ánh xạ qua cấu hình tài khoản, linh hoạt theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng, gồm Thông tư 99/2025/TT-BTC. Chi tiết năng lực và 18 báo cáo có tại trang S4 eSuite VN Actual Costing; doanh nghiệp quan tâm phần bản địa hóa kế toán chung có thể xem gói bản địa hóa Oracle NetSuite tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Phân bổ tiền điện theo chỉ số đồng hồ được không?

Chỉ số đồng hồ trong S4 eSuite VN Actual Costing dùng cho báo cáo năng lượng, không phải tiêu thức phân bổ chuẩn. Muốn phân bổ theo số đo đồng hồ thì dùng tiêu thức Nhập tay hoặc plug-in.

Sản xuất nhiều cấp phôi, cán, mạ được tính giá theo thứ tự nào?

Bán thành phẩm cấp trước được phân bổ chi phí trước, rồi giá trị chuyển sang công đoạn sau dùng nó, nên phôi tính trước cuộn cán và cuộn cán tính trước cuộn mạ.

Vảy cán và cháy hao vượt định mức ghi vào đâu?

Phần trong ngưỡng hao hụt bình thường tính vào giá thành; phần vượt ngưỡng ghi vào giá vốn 632; chênh lệch kiểm kê chưa rõ nguyên nhân đưa vào 1381.

Cuộn đang mạ cuối tháng có cần đánh giá dở dang không?

Nên có. Dở dang được đánh giá bình quân gia quyền theo % hoàn thành và chuyển sang kỳ sau, tránh dồn toàn bộ chi phí tháng vào số cuộn đã hoàn thành.

Doanh nghiệp thép không dùng lệnh sản xuất trên NetSuite có dùng được không?

S4 eSuite VN Actual Costing dựa trên giao dịch sản xuất, BOM, routing và sổ cái của NetSuite, nên áp dụng cho doanh nghiệp chạy lệnh sản xuất trên NetSuite.

ChatGPT cho kế toán ngành thép dùng Oracle NetSuite: câu hỏi hữu ích và cách phân quyền

Trợ lý ảo trong Teams cho doanh nghiệp thép dùng Oracle NetSuite: hỏi công nợ nhà cung cấp phôi, điện, vận chuyển